De Algemene nabestaandenwet (Anw) is een basisregeling die nabestaanden een kleine aanvulling op hun inkomen geeft als een partner of ouder overlijdt. Het vervangt je inkomen niet helemaal. In dit artikel lees je hoe de Anw werkt, wat je rechten en plichten zijn, en wat dit betekent voor je hypotheek en je financiële situatie. Zo weet je precies waar je aan toe bent.
Geschreven op 5 september 2025
De Algemene nabestaandenwet (Anw) is een vangnet van de overheid dat nabestaanden een beperkte inkomensaanvulling biedt na het overlijden van een partner of ouder. Je komt alleen in aanmerking als je geen of weinig partnerpensioen via je werkgever ontvangt of geen eigen verzekering hebt afgesloten. De Anw is bedoeld om te voorkomen dat je zonder inkomen komt te zitten, maar is geen volledige vervanging. Partnerpensioen via je werk en particuliere verzekeringen bieden vaak meer zekerheid en maatwerk, terwijl de Anw alleen het tekort aanvult.
De hoogte en duur van de Anw-uitkering hangen af van je persoonlijke situatie, zoals de zorg voor minderjarige kinderen of arbeidsongeschiktheid. Je moet belangrijke veranderingen in je leven direct doorgeven, want deze kunnen invloed hebben op je recht op een uitkering. Andere inkomsten, zoals salaris, pensioen of uitkeringen, worden deels verrekend met de Anw. Banken kijken bij een hypotheekaanvraag vooral naar vaste, structurele inkomsten zoals partnerpensioen en Anw, omdat deze meer zekerheid bieden voor het betalen van de maandlasten.
Het is belangrijk om regelmatig te controleren of je bescherming en hypotheek nog passen bij je situatie, zeker bij levensveranderingen zoals samenwonen, het krijgen van kinderen of het veranderen van inkomen. Overlijdensrisicoverzekeringen, spaargeld en een goed juridisch vastgelegde situatie helpen om financiële problemen bij overlijden te voorkomen. Zo zorg je ervoor dat je woonlasten betaalbaar blijven, ook als je situatie verandert.
Stel, je partner of ouder overlijdt. Dan wil je natuurlijk weten hoe het financieel verder moet. De Algemene nabestaandenwet (Anw) is een regeling van de overheid die in zo’n situatie een kleine aanvulling op je inkomen kan bieden. Het is geen volledige vervanging van je inkomen, maar fungeert als vangnet wanneer je nergens anders op kunt terugvallen.
Niet iedereen heeft zomaar recht op de Anw. Je komt alleen in aanmerking als je geen of weinig nabestaandenpensioen via je werkgever ontvangt, of als je geen eigen verzekering hebt afgesloten. Het nabestaandenpensioen van je werk is meestal een vast bedrag, terwijl een particuliere verzekering bedoeld is om specifieke tekorten op te vangen of schulden af te lossen. Zie het als een systeem met drie lagen, waarbij de Anw de onderste laag vormt.
Hieronder zie je in één oogopslag de belangrijkste verschillen tussen de drie regelingen:
| Regeling | Bron | Kenmerk | Uitkering | Doel |
|---|---|---|---|---|
| Anw | Overheid | Minimaal, vangnet | Beperkt, tijdelijk | Alleen als niets anders is geregeld |
| Partnerpensioen | Werkgever | Structureel, collectief | Vast, meestal levenslang | Vaste inkomensstroom |
| Particuliere verzekering | Eigen keuze | Maatwerk | Eenmalig of tijdelijk | Aanvulling of aflossing |
In de praktijk werkt het zo:
De Anw is er dus niet om je levensstandaard gelijk te houden, maar om te voorkomen dat je helemaal zonder inkomen komt te zitten.
De Anw is een wettelijke regeling die zorgt voor een beperkte inkomensaanvulling voor bepaalde nabestaanden. Regelingen via je werk, zoals partnerpensioen, bieden meestal een vaste uitkering die in je contract is vastgelegd. Particuliere verzekeringen zijn maatwerk en keren vaak eenmalig of tijdelijk uit, afgestemd op jouw situatie.
De Anw bepaalt wie een uitkering kan krijgen na het overlijden van een partner, hoe lang je die ontvangt en wat je verplichtingen zijn. De regeling kijkt naar jouw persoonlijke situatie en past zich aan als er iets in je leven verandert.
Je kunt een Anw-uitkering krijgen als je voor een minderjarig kind zorgt of als je door medische redenen niet kunt werken. Ook moet jij of je overleden partner verzekerd zijn geweest op het moment van overlijden.
Er gelden ook regels voor je relatie. Je moet getrouwd zijn geweest, een geregistreerd partnerschap hebben gehad of kunnen aantonen dat je langdurig samenwoonde. Bij samenwonen moet je bewijzen dat jullie een gezamenlijke huishouding voerden en voor elkaar zorgden. Denk aan de duur van het samenwonen, inschrijving op hetzelfde adres en het ontbreken van een directe familieband.
Hoe lang je de uitkering ontvangt, hangt af van je situatie. Zorg je voor een kind? Dan loopt de uitkering door tot je jongste kind 18 wordt. Als er iets verandert in de zorg, wordt opnieuw beoordeeld of je recht hebt op de uitkering. Kun je niet werken? Dan ontvang je de uitkering zolang je arbeidsongeschikt bent. Dit wordt regelmatig gecontroleerd.
Je uitkering stopt of verandert als je omstandigheden wijzigen. Bijvoorbeeld als je weer kunt werken, trouwt, een geregistreerd partnerschap aangaat of gaat samenwonen. Ook bij emigratie, verandering van verzekeringsstatus, detentie of het niet nakomen van verplichtingen kan je uitkering stoppen. Soms wordt de uitkering tijdelijk stopgezet als er informatie ontbreekt, maar deze kan weer ingaan zodra alles op orde is.
Je moet belangrijke veranderingen in je situatie op tijd doorgeven. Denk aan samenwonen, trouwen, scheiden, verhuizen, veranderingen in werk of inkomen, andere uitkeringen, wijzigingen in je gezondheid of gezin, en detentie.
Daarnaast moet je meewerken aan keuringen, re-integratie en het aanleveren van gegevens. Doe je dit niet, dan kan je uitkering worden stopgezet of teruggevorderd, of kun je een boete krijgen. Als je bewust informatie achterhoudt, kunnen de gevolgen groter zijn.
De Anw-uitkering wordt in enkele stappen berekend. Eerst wordt een basisbedrag vastgesteld volgens de wet. Daarna kijken ze naar je andere inkomsten, die soms deels worden afgetrokken. Uiteindelijk wordt berekend wat je netto ontvangt. Het verschil tussen bruto en netto is belangrijk, want dat bepaalt wat je daadwerkelijk kunt besteden.
Ze kijken naar jouw situatie, bijvoorbeeld of je kinderen hebt. Het moment van overlijden of de start van je uitkering is het uitgangspunt. Vanaf dat moment wordt je uitkering elk jaar aangepast. Je ontvangt eerst een voorlopige berekening en later een definitieve als alles is gecontroleerd. In de brief staat hoe het bedrag is opgebouwd. Ben je het er niet mee eens, dan kun je bezwaar maken.
Je andere inkomsten kunnen invloed hebben op je Anw-uitkering, maar niet alles wordt volledig afgetrokken. Bij een salaris tellen zowel vaste als variabele delen mee, zoals bonussen. Heb je een eigen bedrijf, dan telt je winst mee. Ook andere uitkeringen zoals WW, WIA of een deel van je AOW of pensioen kunnen meetellen. Voor veel inkomsten geldt een vrijstelling: een deel wordt niet meegerekend. Alles boven die grens vermindert je Anw.
Hieronder vind je een overzicht van inkomsten en de invloed op je Anw-uitkering:
| Inkomen | Telt mee? | Vrijstelling? | Invloed op Anw |
|---|---|---|---|
| Salaris | Ja | Deels | Vermindert Anw |
| Bonussen | Ja | Deels | Vermindert Anw |
| Winst bedrijf | Ja | Deels | Vermindert Anw |
| WW/WIA | Ja | Deels | Vermindert Anw |
| AOW/pensioen | Ja, deels | Deels | Vermindert Anw |
| Eenmalige uitkering | Nee | – | Geen invloed |
Krijg je een partner- of nabestaandenpensioen via je werk of een pensioenfonds? Dan kan dit je Anw-uitkering verlagen. De Anw is een vangnet, dus hoe hoger je pensioen, hoe lager je Anw wordt. Dit geldt alleen voor regelmatige uitkeringen, zoals maandelijkse betalingen. maar kan wel je totale financiële situatie veranderen.
Het bedrag dat je uiteindelijk ontvangt is lager dan het brutobedrag door belastingen en premies. Je Anw en andere inkomsten worden samen belast, maar je hebt recht op heffingskortingen die je netto bedrag verhogen. Als je inkomen verandert, heeft dat ook invloed op toeslagen zoals zorg- en huurtoeslag. Het is verstandig om je voorlopige aanslag bij de Belastingdienst op tijd aan te passen om verrassingen te voorkomen. Omdat je eerst een voorlopige berekening krijgt die later kan worden aangepast, is het goed om je geldzaken regelmatig te controleren.
Anw en partnerpensioen hebben invloed op je hypotheek en maandlasten. Ze bepalen niet alleen wat je zelf kunt betalen, maar ook wat banken meenemen bij het beoordelen van je hypotheekaanvraag. Banken kijken vooral naar de stabiliteit van deze inkomsten. Vaste, regelmatige uitkeringen wegen zwaarder mee dan tijdelijke regelingen omdat ze meer zekerheid bieden.
Met Anw en partnerpensioen blijft je inkomen na het overlijden van je partner beter op peil. Je woonlasten nemen dan een redelijk deel van je inkomen in beslag, waardoor je nog ruimte overhoudt voor andere uitgaven en een kleine buffer. Zonder Anw daalt je inkomen veel sterker. Je woonlasten nemen dan een groter deel van je inkomen in, waardoor je sneller door je financiële reserve heen bent. In dat geval moet je vaak sneller ingrijpen, bijvoorbeeld door je hypotheek aan te passen of tijdelijk minder af te lossen.
Gezinnen met één inkomen en jonge kinderen lopen extra risico. Ze zijn afhankelijk van tijdelijke uitkeringen terwijl ze hogere uitgaven hebben voor de kinderen. Belangrijke momenten zijn het stoppen van de Anw-uitkering als het jongste kind 18 wordt, een lagere inkomensgrens bij een nieuwe toets door de bank, renteveranderingen en aanpassingen aan strengere hypotheekregels. Het is verstandig om regelmatig te controleren of je hypotheek nog bij je situatie past, verschillende scenario’s door te rekenen en alvast na te denken over mogelijkheden zoals het verlengen van de looptijd, aanpassen van de aflossing of het aanvragen van tijdelijke betalingsruimte.
Bij een hypotheek komt meer kijken dan alleen een lening afsluiten. Het is verstandig om vooruit te denken en je voor te bereiden op veranderingen in je leven. Dit vraagt om een duidelijke aanpak: zorgen voor passende bescherming, weten wat je moet doen als er iets verandert, en regelmatig controleren of alles nog bij je past.
Het proces bestaat uit drie stappen. Eerst kijk je welke bescherming en structuur bij jouw situatie passen. Daarna weet je wat je moet doen als er iets gebeurt, zoals een overlijden. Tot slot controleer je regelmatig of alles nog klopt met je huidige situatie en pas je aan waar nodig.
Een overlijdensrisicoverzekering (ORV) kan ervoor zorgen dat je hypotheekschuld wordt afgelost of je maandlasten lager worden als een partner overlijdt. Dit geeft financiële rust voor wie achterblijft. Zo’n verzekering is vooral belangrijk als je veel hebt geleend, als één persoon het meeste verdient, als je weinig vangnet hebt via werk of overheid, of als je weinig spaargeld hebt.
De hoogte van de verzekering stem je af op hoe je hypotheekschuld zich ontwikkelt. Bij een annuïtaire of lineaire hypotheek daalt je schuld, dus kan je verzekering ook aflopend zijn. Bij een aflossingsvrije hypotheek blijft je schuld gelijk, dan past een gelijkblijvende verzekering beter. Het uitgekeerde bedrag kun je gebruiken om je schuld te verlagen of je maandlasten te verminderen.
Om te bepalen hoeveel verzekering je nodig hebt, kijk je naar het verschil tussen het inkomen dat wegvalt en wat er nog binnenkomt via bijvoorbeeld een Anw-uitkering of partnerpensioen.
Begin met het in kaart brengen van alle vaste inkomens voor de achterblijvende partner. Zet de uitgaven en woonlasten op een rij. Bereken het jaarlijkse verschil tussen inkomsten en uitgaven. Noteer belangrijke momenten, zoals het einde van uitkeringen of het aflopen van de rentevaste periode. Op basis hiervan maak je een bescherming die past bij jouw situatie. Controleer of de premie in je budget past en kijk hier regelmatig opnieuw naar.
Je werkgever en je eigen spaargeld kunnen helpen om het inkomensgat te dichten. Het is verstandig om eerst te kijken wat je al hebt voordat je extra verzekeringen afsluit.
Bekijk wat je werkgever biedt aan partner- of nabestaandenpensioen en wat je zelf hebt aan spaargeld of beleggingen. Stem alles op elkaar af om dubbele bescherming te voorkomen, zorg dat de looptijden goed aansluiten en dat uitkeringen op het juiste moment komen.
Juridische keuzes bepalen wie recht heeft op uitkeringen en hoe snel het geld beschikbaar is. Een goed testament en de juiste begunstigingen voorkomen veel gedoe.
Let op de volgende punten om je juridische zaken goed te regelen:
Zo voorkom je dat iemand wordt buitengesloten en is er snel geld beschikbaar als dat nodig is.
Bij een overlijden is het belangrijk om snel te handelen om financiële problemen te voorkomen.
Neem de volgende stappen als iemand overlijdt:
Als je tijdelijk minder inkomen hebt, zijn er verschillende manieren om de lasten te verlichten. Met een NHG-hypotheek zijn er vaak extra opties.
Denk aan een betalingspauze, aflossingspauze, renteherziening of verlenging van de looptijd. Je moet wel kunnen uitleggen waarom je inkomen is weggevallen en een herstelplan maken. Bij NHG-hypotheken gelden specifieke regels, bij andere hypotheken hangt het af van het beleid van de geldverstrekker.
Een compleet dossier zorgt ervoor dat je geldverstrekker sneller kan beslissen en maatwerk kan bieden.
Zorg dat je de volgende documenten bij de hand hebt: een Anw-beschikking, een pensioenoverzicht of uitkeringsspecificatie, een werkgeversverklaring, recente bankafschriften, een overzicht van je woonlasten, de overlijdensakte en identiteitsbewijzen. Houd alles actueel, meestal van de laatste maand.
Met een rekensheet kun je vooraf zien wat de gevolgen zijn van verschillende keuzes en risico’s. Zo krijg je inzicht in wat er gebeurt in verschillende gevallen.
Maak een paar scenario’s: met en zonder uitkeringen, met pensioen, en verschillende rentevarianten. Het resultaat laat zien wat je netto inkomen is, hoeveel procent van je inkomen naar wonen gaat en hoe je buffer zich ontwikkelt.
De regels en bedragen voor de Anw veranderen regelmatig. Dit heeft invloed op je netto inkomen en de betaalbaarheid van je hypotheek.
Controleer elk jaar het beleid en de indexatie. Als er iets verandert, reken je opnieuw uit wat je bruto en netto inkomen is en pas je je bescherming aan.